مه‌لا به‌ختیار: ده‌بێت هه‌رێم یه‌كپارچه‌ بمێنێت

یەکێتیی نیشتمانی کوردستان

ئه‌مڕۆ 2017/11/28 مه‌لا به‌ختیار له‌ باره‌گای مه‌كته‌بی سیاسی له‌ شاری سلێمانی، له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك له‌ رێكخراوه‌ NGOه‌كانی سنوری شاری سلێمانی كۆبووه‌وه‌و كۆبوونه‌وه‌كه‌ش تایبه‌تبوو به‌ دۆخی ئێستای ناو یه‌كێتی، بارودۆخی دوای ریفراندۆم، كاریگه‌رییه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌و پێشهاته‌ نوێیه‌كان، هاوكات دۆخی رێكخراوه‌كانی NGO له‌ ئێستادا.

سه‌ره‌تای كۆبوونه‌وه‌كه‌ كه‌ به‌ ده‌قیقه‌یه‌ك وه‌ستان بۆ گیانی پاكی شه‌هیدانده‌ستی پێكرد، دواتر هیوا حه‌مید لێپرسراوی بۆردی NGOكان، ئاماژه‌ی به‌ ئامانجی سه‌ردانی رێكخراوه‌كان بۆ مه‌كته‌بی سیاسی كرد. پاشان مه‌لا به‌ختیار به‌وردی ئاماژه‌ی به‌ پرۆسه‌ی دیموكراسی له‌ كوردستان و ناوچه‌كه‌و دۆخی ئێستاو په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ به‌غدا كردو وتی: خۆشحاڵم كه‌ ئێوه‌ ژماره‌یه‌ك رێكخراو هاتوون په‌رۆشن بۆ ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك له‌و نیگه‌رانییانه‌ی كه‌ هه‌یه‌، هه‌م پرسیار بكه‌ن هه‌م پێكه‌وه‌ مشتوماڵێكی دۆخه‌كه‌ بكه‌ین، تا بزانین چۆن ده‌توانین له‌م بنبه‌سته‌ بچینه‌ ده‌ره‌وه‌و ئاسۆی روداوه‌كان و هاوكێشه‌كان وه‌ك خۆی ببینین.

وتیشی: گرنگیشه‌ كه‌ له‌ باره‌گای مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتین، چونكه‌ یه‌كێتی ئه‌و هێزه‌ تێكۆشه‌ره‌، كۆڵنه‌ده‌ره‌یه‌ به‌ درێژایی نیو سه‌ده‌ی رابردوو ئاراسته‌ی هاوكێشه‌كانی له‌ كوردستان و عێراق دیاریكردووه‌، یه‌كێتی سه‌نگی پارسه‌نگی روداوه‌كانه‌ له‌ كوردستان وعێراقیشدا. جه‌ختیشیكرده‌وه‌ ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی دروست نه‌بێت، مافی هاوڵاتی دابین نه‌كرێت، ئه‌گه‌ر ئه‌م پرۆسه‌ دیموكراسییه‌ له‌بنه‌ماوه‌، بنه‌ما داده‌نێت بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رخانه‌كانی دیموكراسی له‌سه‌ر بونیادبنێین، ئه‌سته‌مه‌ دیموكراسی راسته‌قینه‌ به‌دیبهێنین، چونكه‌ دیموكراسی رۆژئاوا، ته‌نها دیموكراسی نوخبه‌، ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، ده‌وڵه‌تمه‌داران نییه‌، به‌ڵكو دیموكراسی له‌ رۆژئاوا شۆڕبۆوه‌ بۆ ناو كۆمه‌ڵ و تاكه‌كان.

راشیگه‌یاند: كاتێك دیموكراسی له‌ ستونیه‌وه‌ شۆِربۆوه‌ بۆناو ته‌واوی كۆمه‌ڵ، سیستم، خه‌بات له‌پێناو بزوتنه‌وه‌یه‌كی راستگۆیانه‌، بزوتنه‌وه‌یه‌كی فێمێنستی راستگۆیانه‌، قۆناغه‌ سه‌خته‌كانی بڕی، ئیتر له‌وه‌ به‌دواوه‌ جه‌نگه‌كان نه‌یانتوانی مه‌ترسی له‌سه‌ر دیموكراسی په‌یدا بكه‌ن.

سه‌باره‌ت به‌ دیموكراسی له‌ هه‌رێمی كوردستان، مه‌لا به‌ختیار وتی: دیموكراسی لای ئێمه‌ جارێ له‌ خه‌م نه‌ره‌خسیوه‌، ده‌بێت بزانین كه‌ جارێ ئه‌ركی دیموكراسیمان سه‌خته‌، هێشتا یه‌ك دوژمنی راسته‌قینه‌ی دیموكراسیمان له‌ناو ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیدا نه‌به‌زاندووه‌. ته‌ئكیدیشی كرده‌وه‌ هێشتا لای ئێمه‌ قۆناغی دیموكراسی له‌نێوه‌شدا نییه‌، به‌ڵام پرۆسه‌ی دیموكراسی به‌رده‌وامه‌، كه‌واته‌ ده‌بێت ئامرازه‌كانی به‌دیهێنانی دیموكراسی بمێنێت، ئامرازه‌كانی به‌دیهێنانی دیموكراسیش حزبه‌كانن، بنه‌ماكانی به‌دیهێنانی دیموكراسیش په‌رله‌مان و حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌كانی دادوه‌رین، بۆیه‌ به‌شێك له‌ ئه‌ركه‌كانمان بۆ ئه‌وه‌ی دیموكراسی له‌ قۆرخكراوییه‌وه‌ بۆ ئازادی به‌دیبهێنین، ئه‌ركی ئێوه‌یه‌ له‌ NGOكان خه‌بات بكه‌ن بۆ كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی، بۆیه‌ ده‌سه‌ڵاتی چواره‌م بۆ ئێوه‌ به‌جێماوه‌ كه‌ راگه‌یاندنیش ده‌گرێته‌وه‌. روونیشیكرده‌وه‌ یه‌كێتی یه‌كێكه‌ له‌ ئامرازه‌ گرنگه‌كانی پرۆسه‌ی دیموكراسی له‌ كوردستاندا.

سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌كان له‌گه‌ڵ عێراق وتی: هه‌ڵه‌ی گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌بێت پێی وابێت ئه‌م كێشانه‌ له‌دوای ریفراندۆم ده‌ستیپێكردوه‌، ئه‌مه‌ش واتای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی واده‌ڵێن تائێستا تێنه‌گه‌یشتوون له‌ ئه‌قڵیه‌تی تایه‌فه‌گه‌ری و چۆنیه‌تی ئیداره‌دانی حكومه‌تی عێراقی، تێشنه‌گه‌یشتوون له‌وه‌ی كه‌ تائێستا عێراق وڵاتێكی دیموكراسی و سیسته‌مێكی دیموكراسی نییه‌.

له‌باره‌ی دۆخی ئێستای ناوچه‌ كێشه‌له‌سه‌ره‌كان، رایگه‌یاند: ریفراندۆمیش ئه‌نجام نه‌درایه‌، ئه‌وه‌ی ئێستا له‌و ناوچانه‌ ده‌گوزره‌ێت هه‌ر رویده‌دا، چونكه‌ (9 ساڵ) به‌سه‌ر ماوه‌ی جێبه‌جێكردنی ماده‌ی (140) تێپه‌ڕی جێبه‌جێنه‌كرا، ئه‌مه‌ش ستراتیجی هێزه‌كانی تایه‌فه‌گه‌رییه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت هه‌تا هه‌تایه‌ حكومڕانی عێراق بكات. هاوكات، به‌ وردی باسی له‌باره‌ی پلانه‌كانی حكومه‌تی عێراق له‌ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ركان كردو وتی: حكومه‌تی عێراق له‌ كۆتا قۆناغ حه‌ویجه‌، ریاز، ره‌شادی رزگار كرد، چونكه‌ پێش ئه‌و ناوچانه‌ كه‌ركوكی ده‌ویست، بۆ ئه‌مه‌ش ریفراندۆمی كرد به‌ پاساو.

له‌باره‌ی ئه‌نجامدانی ریفراندۆم و دۆخی دوای ریفراندۆم وتی: ریفراندۆم مافێكی دیموكراسییه‌ هه‌قمانه‌ به‌كاریبهێنین، به‌ تایبه‌ت بۆ ئێمه‌ش كه‌ له‌ وڵاتێكی نادیموكراسین. چونكه‌ ئێمه‌ وه‌ك پره‌نسیپ هه‌قی خۆمانه‌ ریفراندۆم بكه‌ین وه‌ك یه‌كێك له‌ بنچینه‌كانی دیموكراسی. به‌ڵام هاوكێشه‌و كاردانه‌وه‌ جیهانی و ئیقلیمیه‌كان، پێچه‌وانه‌ی ویستمان بوون. وتیشی: له‌ ئه‌نجامی ئه‌وانه‌ش، ئێستا ئێمه‌ كه‌وتوینه‌ته‌ ناو كۆمه‌ڵێك هه‌ره‌س، هه‌ره‌سی سیاسی، عه‌سكه‌ری، ئابوری، له‌ هه‌مووشی خراپتر كه‌وتوینه‌ته‌ ژێر كاریگه‌ری سه‌ره‌تاكان هه‌ره‌سی ده‌رونی، كه‌ ئه‌مه‌ی ئاخر به‌لای منه‌وه‌ زۆر خراپه‌. راشیگه‌یاند: پێم سه‌یره‌ هه‌ندێك ته‌نها ئێستای سیاسی ده‌خوێننه‌وه‌، ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌. ئێمه‌ ده‌بێت ئێستای سیاسه‌ت و رابوردو و ئاینده‌ش بخوێنینه‌وه‌.

له‌باره‌ی روئیای یه‌كێتی، بۆ دۆخی ئێستا، وتی: خوێندنه‌وه‌مان وایه‌ كه‌ ده‌بێت هه‌رێم یه‌كپارچه‌ بمێنێت، لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان ده‌بێت كێشه‌كانمان چاره‌سه‌ر بكه‌ین، دانوستانێكی سه‌ركه‌وتووش له‌گه‌ڵ به‌غدا بكه‌ین له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌ستور، به‌ڵام غروری عه‌سكه‌ری به‌غدا رێگره‌ له‌ دانوسانێكی سه‌ركه‌وتوو، بۆیه‌ ده‌بێت زه‌مینه‌ بۆ دانوستانێكی سه‌ركه‌وتوو خۆش بكرێت و گره‌نتیش وه‌ربگرین. وتیشی: ئه‌گه‌ر یه‌كێتی له‌ژێر كاریگه‌ری ره‌خنه‌ نابه‌جێكان سیاسه‌تی بكردایه‌، ئێستا هه‌رێم دوو ئیداره‌ی ده‌بوو، به‌دبه‌ختییه‌كانی گه‌له‌كه‌شمان زیادی ده‌كرد. روونیشیكرده‌وه‌ بۆ كێشه‌كانی ناو یه‌كێتی تائێستا پینه‌و پڕۆمان بۆ كێشه‌كان و ناكۆكییه‌كان كردووه‌، به‌ڵام نه‌ك چاره‌سه‌ر، به‌ڵكو زیانبه‌خشیش بوو. بۆیه‌ تاقه‌ چاره‌سه‌ر دور له‌ خواستی ده‌سته‌گه‌ری و لیستبازی، یان پیلانگێڕی له‌پێناوی كۆنگره‌، به‌ستنی كۆنگره‌یه‌كی سه‌ركه‌وتوی هه‌ڤاڵانه‌یه‌.